Formula 1 Rehberi – Formula 1 Hakkında Temel Bilgiler

   Bu yazımızda Formula 1 hakkında temel bilgiler vererek sporun daha kolay anlaşılması açısından bir kaynak oluşturacağız.

Formula 1 Nedir?

Kısaltması F1 olan ve yarışlarının her biri Grand Prix olarak bilinen bu spor, değişik ülkelerdeki kalitesi ve özellikleri denetlenen pistlerde koşulur. Açık tekerlekli otomobil sporlarının, hatta otomobil sporlarının en yüksek düzeyini oluşturur ve her sene milyarlarca kişi tarafından seyredilir. 10 farklı takımın ikişer otomobille, toplamda 20 pilotla yarıştığı bu sporda adrenalin her zaman üst düzeydedir. Liderlik tablosunun Pilotlar ve Takımlar Klasmanı olarak ikiye ayrıldığı F1’de pilotlar bireysel olarak Pilotlar Şampiyonluğunu kovalarken her takımın iki pilotunun sahip olduğu puanlar toplanarak Takımlar Şampiyonu belirlenir.

Formula 1 Nedir?

Formula 1  2020 Turkish Grand Prix Start

Yarışlar İçin Zaman Dilimi Formatı

F1’de yarışlar, yarış hafta sonları (race weekend) olarak bilinen belirli bir zaman dilimi içerisinde yapılır ve bu yarış hafta sonları, her sezon öncesinde hazırlanan bir F1 Takvimi çerçevesinde belirlenir. Bu klasikleşmiş yarış hafta sonları cuma, cumartesi ve pazar günlerinden oluşur. Pilotların ve takımların hazırlıkları aynı yapacak enerjisi ve zamanı olmadığından yarış seanslara ve günlere bölünmüştür.

Cuma günleri FP1(Free Practice 1- Serbest Pratik 1) ve FP2 seansları yapılır. Cumartesi günleri ise FP3 ve Q1,Q2,Q3 (Qualifying – Sıralama Turları) seansları yapılır. FP seansları her takımın takım otomobillerini pist şartlarına göre en uygun ayarlara getirip zemine en uygun lastiği seçmesi ve o gün yarışılan pistte en kısa tur zamanını yakalayacak kombinasyonu bulması için çok büyük önem teşkil eder. Qualifying Session dediğimiz Sıralama Turları Seansı ise her pilotun FP Seanslarında yaptığı hazırlıklar sonucu, aracıyla pistteki en hızlı turu atmaya çalışarak yarışa mümkün olan en ön sıradan başlamak için yarıştığı bölümdür. Yani Free Practice seansları esas yarışa doğrudan etki etmezken Qualifying seansları esas yarıştaki başlama pozisyonunuzu belirler.
Pazar günleri ise yarışın esas kısımlarının koşulduğu kısımdır. 20 pilot, en kısa sıralama turu zamanından en uzun sıralama turu zamanına doğru pozisyonlandırılarak yarışa başlanır. Pole pozisyonu birinci sıra anlamına gelir yarışa en önde başlayan pilotu ifade eder. Saliselerin bile çok büyük önem teşkil ettiği bu sporda pole pozisyonu yarışı kazanmak için büyük bir avantajdır.

Formula 1’de Puanlama Nasıldır?

Formula 1 de puanlama yarışı bitirme sırasına göre ve en hızlı turu atan sürücüye göre belirlenir. Yarış sonunda ilk on sürücü puan alırken,  son on sürücü en hızlı turu atmadıkları takdirde puan alamaz. Puanlama ilk on sürücü için sırasıyla birinci için +25, ikinci için +18, üçüncü için +15, dördüncü için +12, beşinci için +10, altıncı için +8, yedinci için +6, sekizinci için +4, dokuzuncu için +2 ve onuncu için +1’dir. Sıralamadan bağımsız olarak yarış boyunca pistte en hızlı turu atan pilot ise +1 puan kazanır (Pilotlar genelde en hızlı turu yenilenmiş lastikleri ve boşalmış yakıt depoları sayesinde yarışın sonlarına doğru atar.). Sezon sonunda tüm yarışlarda toplanan puanlar Pilotlar ve Takımlar Şampiyonunu belirler.

Puanlama

F1 Puanlama Örneği

Pistteki Sektörler Ne Anlama Gelir?

Sektörler, pisti parçalara ayırarak takımların otomobil ve pilot performanslarını analiz etmesini sağlar. Pistler genelde üç sektöre bölünür. Örneğin İspanya Grand Prix’inin yapıldığı Barcelona – Katalonya pistini ele alalım. Pistin birinci sektörü yani birinci kısmı daha düz ve daha hızlı yarışılan kısmıdır. İkinci sektör nispeten daha yavaş geçilir ve daha virajlıdır. Üçüncü sektör ise oldukça virajlıdır ve yavaş geçilir. Takımlar bu pistte kendi pilotlarının veya rakip pilotların nerede ne kadar zaman kaybettiğini ve nerede ne kadar zaman kazandığını analiz ederler ve buna göre bir sürüş stratejisi belirlerler.

Formula 1 Sektörler

Pistteki Sektörler Ne Anlama Gelir?

Yarış Çizgisi ve Apex Nedir?

Yarış çizgisi bir aracın pistte izlediği yoldur. İdeal yarış çizgisi ise yolun, bir aracın bir pistte atabileceği en hızlı turda kullandığı kısmıdır. Sonsuz tane yarış çizgisi vardır ve şartlara göre ideal yarış çizgisi değişiklik gösterebilir. Apex ise pilotun dönerken üzerinden geçmeyi hedeflediği, dönülen bir virajdaki yarış çizgisinin en merkezi, en yavaş kısmıdır. Doğru yarış çizgisi ve doğru apex kullanımı hızlı ve güvenli sürüşteki temel esaslardandır.

Formula 1 Yarış Çizgisi ve Apex Nedir?

Yarış Çizgisi ve Apex Nedir?

Curb Nedir? 

Curb, genelde virajlarda bulunan yolun hemen kenarlarındaki kırmızı-beyaz gibi farklı renklerde boyanmış kısımlardır. Pilotlar, curbleri virajı alırken daha hızlı veya daha doğru almak sağlamak için kullanırlar.

Understeer (Önden Kayma) ve Oversteer (Arkadan Kayma) Kavramları Ne Anlama Gelir?

Understeer kavramı frenajın kaçırılması veya viraja fazla hızlı girilmesinden ötürü aracın ön kısmının kayarak pilotun direksiyonu çevirdiği kısma gitmeme yönünde eğilim göstermesi anlamına gelir. Pilot kendi yarış çizgisinde gitmeye çalışırken araç momentumu doğrultusunda devam etmeye çalışır. Pilot virajı alırken sorun yaşar. Çünkü ön tekerleklerin kayma açısı arka tekerleklerin kayma açısından fazladır.

Oversteer ise arka tekerleklerdeki tutuş kaybı sebebiyle aracın arka kısmının istenenden fazla kaymasıdır. Pilot direksiyonu çevirdiğinde araç beklenenden fazla tepki verir ve kayar. Pilot direksiyonu zamanında düzeltemezse spin atma ile sonuçlanır.

Understeer (Önden Kayma) ve Oversteer (Arkadan Kayma) Kavramları Ne Anlama Gelir?

Understeer (Önden Kayma) ve Oversteer (Arkadan Kayma) Kavramları Ne Anlama Gelir?

Lock Up ve Flat Spot Ne Anlama Gelir?

Lock up, pilotun yol tutuşuna bağlı olarak frenleme esnasında uygulayabileceği maksimum frenden daha fazlasını uygulaması sebebiyle ön tekerlerden birinin kilitlenip duman çıkararak düz bir şekilde kayması anlamına gelir. Tekerlekler kaydıkça tekerlerdeki lastik tek bir noktadan aşınır ve flat spot dediğimiz bir yanık oluşturur. Bu yanık devam eden her frenlemeyle daha da büyür ve sürüş esnasında istenmeyen titreşimler oluşturarak aracın stabil gidişine zarar verir. Pilotlar, araçlarında flat spot oluştuğunda pit stop yaparak lastiklerini değiştirirler.

Formula 1 Turkish GP - Charles Leclerc Lock Up - Turn 12

Turkish GP – Charles Leclerc Lock Up – Turn 12

Flat Spot

Flat Spot

Pit Stop Nedir?

Pit stoplar Formula 1’de bir yarış aracının lastik değişimi,  aracın onarımı veya mekanik ayarlamalarının yapıldığı kısa beklemelerdir. Araçlar pit bölgesi denilen alternatif bir yola girerek kendi takımlarına ait pit garajına giderler ve gerekli ayarlamaları yaparlar. Eskiden F1’deki pit stoplarda araçlara yakıt ikmali yapılabiliyordu fakat daha sonradan FIA (Uluslararası Otomobil Federasyonu) yakıt ikmalini yasakladı.

Formula 1 Pit Stop

Pit Stop

Parc Ferme Nedir?

Parc Ferme (Kapalı Park), Sıralama Turlarından sonra pilotların araçlarını park ettiği yerdir. Burada araçların kurallara uygunluğu kontrol edilir ve araçların güç ünitesinde değişiklik yapılmaması sağlanır. Parc Ferme pilotların, arabalarını Sıralama Turlarında bıraktığı gibi yarışa başlaması sağlanır.

Nasıl Formula 1 Pilotu Olunur?

Formula 1 pilotu olmak için önce küçük yaşlarda karting tecrübesi edinmeniz gerekmektedir. Karting, sürücülerin küçük yaşlarda go kart araçlarına benzeyen araçlarla yarışarak temel yarış bilgilerini öğrenebileceği bir spordur. Tabii ki kartingde başarılı olabilmek için yetenekli olmalı ve sürekli pratik yapıp öğrenmelisiniz. Daha sonra karting araçlarından arabalara geçiş yaparak sırasıyla F4,F3,F2,F1 klasmanlarına yükselebilirsiniz. Karting, F4’e geçiş için bir basamak gibi kullanılmaktadır. Elbette bu geçişleri yapabilmek için gelecek vadeden ve sponsorlarla ilişkileri iyi olan bir pilot olmalısınız.

Karting

Karting

Formula 1 Araçları Ne Kadar Hızlı Gider?

Formula 1 araçlarının hızını belirleyen birçok etken vardır. Bu araçlar altı silindirli 1.6 L hacimli yüksek verimliliğe sahip turbo hibrit motorlar kullanmaktadır. Günümüz F1 araçları, kurallar çerçevesinde yaklaşık olarak 350 kilometre hızla gidebilmektedirler. Fakat takımlar pistlerde daha hızlı turlar atabilmek amacıyla araç üretirler. Bu nedenle ani hızlanmalar yapabilecek motorlar geliştirirler ve yere basma kuvvetini arttıracak aerodinamik ayarlamalar yaparlar. Eğer yere basma kuvveti daha az olan araçlar geliştirilseydi F1 araçları düzlüklerde çok daha yüksek hızlarda gidebilirlerdi fakat bu durum virajlarda çok zaman kaybetmelerine dolayısıyla pistte yavaş kalmalarına sebep olurdu.

Formula 1 Pilotları Yarışta Ne Giyer?

Formula 1 pilotları yarışta yangına karşı koruyucu yarış tulumu, HANS sistemi denilen bir boyun koruması, içlik, sweatshirt, çorap, yarış ayakkabısı, yarış eldiveni, balaklava maske, kask giyerler ve de kulak tıkayıcı özelliği olan iletişim amaçlı bir kulaklık takarlar.

Pilot Giyim

Racing Point ve Renault Formula 1 Takımlarından  İki Pilotun Giyimi

Undercut ve Overcut Nedir?

Undercut

Undercut, yeni lastiklere önünüzdeki rakibinizden daha önce geçerek avantajlı konuma gelebileceğiniz bir lastik stratejisidir. Örneğin iki araç düşünelim. İkisi de eski lastiklerle yarışa devam etmekte. Eğer arkadaki araç daha erken pite girerse daha yeni lastiklere sahip olmuş olacaktır ve yeni lastiklerle eski lastik kullanan rakibinden daha hızlı turlar atabilecektir. Öndeki araç kendisinden daha sonra pite gireceği için arkadaki araç, öndeki pitteyken yeni lastiğiyle kazandığı hız avantajıyla aradaki farkı kapatıp pit çıkışında rakibini geçebilir. Bu geçişe undercut denir.

Overcut

Overcut ise takip edilen araç pite girdiğinde daha geç pite gelerek, o esnada daha hızlı turlar atarak rakibi geçmeye çalışmaktır.

Hava Koridoru (Slipstream) Nedir?

Formula 1 de araçlar çok yüksek süratlerde ilerlediği için çok büyük hava direnciyle karşılaşırlar. İlerleyen bir araç ise önündeki hava direncini kırarken arkasında daha az dirence sahip bir hava koridoru bırakır. Eğer bir araç öndeki araca yaklaşıp onun kırdığı hava direncinden faydalanırsa daha az hava direncine maruz kalır ve bu da onun daha yüksek sürate çıkmasını sağlar. Bu sayede hava koridorundaki araç daha kolay hızlanır ve önündeki aracı geçebilir.

Formula 1 Slipstream

Hava Koridoru (Slipstream)

Formula 1 Araçları Kaç Viteslidir?

Günümüz F1 araçları 8 viteslidir.

DRS Nedir?

DRS (Drag Reducing System), dilimize Sürtünmeyi Azaltıcı Sistem olarak çevrilebilir. DRS, yarışlarda DRS Detection Zone (DRS Tespit Bölgesi) denilen belli alanlarda öndeki pilotla 1 saniyelik zaman farkı olduğu durumda otomatik olarak aktifleşen, arka kanadın bir kısmının yere paralel konuma gelerek açılması sayesinde aracın daha az hava sürtünmesine maruz kalarak düzlüklerde daha hızlı gitmesini sağlayan bir sistemdir. Günümüzde DRS yarışlarda geçiş yapmak için çok önemli taktiksel bir silahtır.

Formula 1 DRS

DRS Açık Şekilde Gelen McLaren, Redbull’u Geçerken – 2020 Abu Dhabi Grand Prix

ERS Nedir?

ERS (Energy Recycling System – Enerji Geri Dönüşüm Sistemi), normal motora ek olarak egzozda ve frenlerde oluşan ısı enerjisini geri dönüştürerek verimliliği arttıran ve motora ekstra 160 beygir güç sağlayan bir enerji dönüşüm sistemidir. Genelde viraj sonlarında aracın arkasında yanıp sönen kırmızı ışıklarla harvesting dediğimiz enerji geri kazanım hasatı başlar ve pilot tekrar hızlanmaya başlayıncaya kadar bataryaları doldurmaya devam eder. Bataryalar dolunca pilotlar burada elde ettikleri ekstra gücü yarışta öne geçmek için kullanırlar.

Formula 1 Araçlarında Kaç Pedal Vardır?

Günümüz Formula 1 araçlarında gaz ve fren olmak üzere iki pedal bulunmaktadır. Ayrıca direksiyonun arkasında sağda ve solda vites arttırıp azaltmayı sağlayan vites kulakçıkları bulunmaktadır.

Kirli ve Temiz Hava Nedir?

Bir Formula 1 aracı pistte ilerlerken arkasında geçici bir hava koridoru oluşturur. Bu hava koridoruna gönderilen hava araçların özel aerodinamik yapıları sebebiyle oldukça farklı açılarda kullanılmıştır ve moleküller düzensizdir. Bu hava koridorundaki düzensiz hava molekülleri arkadaki araç o koridora girdiğinde o aracın yere basma kuvvetini tutarsız hale getirir. Dolayısıyla arkadaki araç ilerlerken ufak titreşimler oluşturur ve sekerek ilerler. Bu düzensiz havaya kirli hava denir. Eğer bir aracın önü boşsa ve araç orada ilerliyorsa karşılaştığı hava temiz havadır.

Temiz Hava ve Kirli Hava

Temiz Hava ve Kirli Hava

HALO Nedir?

Halo, Yunanca daire ya da halka anlamına gelen bir kelimedir, melek illüstrasyonlarında başın üstünde gördüğümüz halkaya da denir. Sürücünün başını çevirip koruduğundan böyle isimlendirilmiştir. F1 araçlarının sürücü koltuğu bölümünün üstünde bulunan çift katlı bir otobüsü kaldırabilecek kadar dayanıklı olan Y şeklindeki bardan oluşan bir güvenlik önlemidir.

Formula 1 HALO

HALO

Yarış Sonlarında Pilotlar Neden Tartılır?

Motor sporlarında kütle; hızlanma, frenleme, viraj alma gibi birçok kritik etkeni doğrudan etkiler. Bu yüzden FIA, kurallara otomobil ve sürücünün toplam kütlesinin belirli bir değerin üzerinde olacağına dair bir düzenleme getirmiştir. Her yarış sonu pilotlar ve araba tartılarak takımların kurallara uyup uymadığı denetlenir.

 

Cem Berkan Yiğitkan

Sacrifice for the sake of science

2 Yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir